Fotoğrafı ortaya çıkartan, nesnelerden yansıyan renkli ışıktır. Siyah beyaz fotoğrafta Gri’nin ton değerlerini ve renkli fotoğrafta renkleri belirleyen nesnelerden yansıyan ışığın renkleridir. Fotoğrafta istenılen etkiyi ortaya çıkartırken , ışığın rengini kontrol etmek gerekir. Bu nedenle, renk ve ışığın renkle olan ilşkisini ve kullanılan fılmlerin renklerden etkilenmelerini bilmek gerekir. Bu amaca yönelik olarak fotoğrafçılıkta filtreler kullanılır. Filtreler objektifin önünde yer alarak film yüzeyine ulaşan ışığı , objektife girerken düzenlerler

FİLTRELERİN ÇALIŞMA SİSTEMİ

Filtre sistemlerinin çalışmasını anlayabilmek için , filmi pozlayan ışık, yanı beyaz ışık üzerinde durmak gerekir. Beyaz ışık, renk tayfını meydana getiren renklerin birleşmesinden oluşur. Rengi ışık olarak düşünürsek, beyaz ışık ; kırmızı , yeşil, ve mavi ışığın birleşmesinden oluşur. Beyaz ışıktan yeşil ve maviyi çıkartırsak kırmızı rengi, kırmızı ve yeşili çıkartırsak mavi rengi, kırmızı ve maviyi çıkartırsak yeşil rengi elde ederiz. Nesnelerin gördüğümüz renkleri kırmızı , yeşil, ve mavinin karışımından oluşur. Ayrıca nesnelerin renkleri, nesnelerin dokusu ile ilgilidir. Parlak yüzeyli bir nesnenin renginin açık, mat yüzeyli bir nesnenin renginin koyu görülmesi gibi.

Nesnelerin renklerinin ortaya çıkması kadar kullanılan filmin bu renkleri nasıl gördüğü de önemlidir. Filmlerin renklere karşı duyarlılıkları farklıdır. Siyah beyaz panchromatic filmler ışıklı ve gölgeli alanları grinin tonları olarak görürler, ve sadece ışığın gücünden değil, ışığın renginden de etkilenirler. Siyah beyazlar için filtre kullanıldığında , grinin ton değerleri ortaya çıkışı kolaylıkla kontrol edilebilir.. Renkli filmlerde ise ışığın kaynağının verdiği ışığın renkli niteliği kontrol edilebilir. (1)

Kısaca filtreleri sınıflandıralım isterseniz..

1) Siyah Beyaz filmler için kullanılan filtreler
2) Renkli filmler için kullanılan filtreler

1) SİYAH BEYAZ FİLMLER İÇİN KULLANILAN FİLTRELER:

Siyah beyaz fotoğrafçılıkta üç temel amaçla filtre kullanılır:

• Düzeltme,
• Kontrastlık
• Pus filtreleri

Düzeltme: Siyah beyaz fotoğrafçılıkta kullanılan panchromatic (negatif) filmler beyaz ışık içindeki bütün renklere duyarlıdır. Ancak panchromatic filmler insan gözü gibi renkler arasındaki ışık farkını algılayamaz.. Örneğin mavi ve mor renkler, insan gözünde yeşilden daha koyu görünürken, film bu renklere karşı daha duyarlıdır. Siyah beyaz baskıda mavi ve mor renkler yeşilden daha açık çıkar. Düzeltme filtresi kullanıldığında belli renkler azaltılarak , renkler arsındaki ışıklılık oranı insan gözüne uygunm hale getirilir. Böyle durumlarda düzeltme filtresi olarak sarı filtre kullanmak gereklidir. (2)

Kontraslık : Fotoğrafımıza hakim olan bir mavi ve bulutlu gökyüzü olduğu durumlarda ise mavi renk ile beyaz renk arasındaki konrtastı arttırmamız, beyaz bulutların daha etkileyici bir halde ortaya çıkmasına neden olacaktır..

Görüldüğü üzere ilk fotoğrafta, gökyüzündeki beyaz bulutlar ile gökyüzünün mavisi arasındaki kontrast azdır. Bu nedenle bulutlar tam gücüyle ortaya çıkmamaktadır, oysa 2. karede kırmızı filtre kullanılmış ve gökyüzü karartılarak, beyaz bulutlar ile arasındaki kontrast farkı açılmış ve beyaz bulutlar fotoğrafa daha güçlü bir doku etkisi katmışlardır…

Siyah beyazcıların en sevdiği filtrelerden biri kırmızı filtredir. Özellikle karelerimizde beyaz bulutlarla doku yaratan bir gökyüzü hakımıyeti varsa, kırmızı filtresiz çekmeyiz o kareyi..

Bu anlamda Kırmızı, yeşil, sarı , turuncu filtreler hep bu kontrast değerlerini lehimize açmak ve son baskımızın daha kuvvetli olmasını sağlamak adına bize çekim esnasında yardımcı olurlar..

Siyah beyaz negatifle çekim yapan arkadaşlar için kısaca şu özet bilgiyi vermek sanırım hangı renk filtreyi ne zaman kullanmalıyım sorusuna cevap verir:

Her renk filtre kendi rengindeki ışığı içeri alırken zıt renkteki ışıkları durdurur. Mesela Yeşil filtre yeşil renkli ışığı içeri alırken, kırmızı ve mavi renkli ışığı keser. Bu nedenle yeşil filtre kullandığımızda son baskıda nesnelerin üzerindeki yeşil renkli alanlar açık çıkar.

Aynı şekilde kırmız filtreyi kullandığımızda, kırmızı ışık içeriye girer (objektiften) , yeşil ve mavi ışık ise filtrede takılır. Bu nedenle mavi gökyüzü son baskımızda koyu renkli çıkar, bu da beyaz bulutlarla mavi gökyüzü arasındaki kontrastı arttırarak beyaz bulutları fotoğrafımızda vurgulamamızı sağlar..

Pus: Deniz seviyelerinden yükseklerde ve geniş manzaraların fotoğrafını çekerken, hava açık olsa bile , gökyüzünde perde şeklinde bir pus oluşur. Pus havanın içindeki kuçuk toz parçacıkları ve su buharından meydana gelir. Pus insan gözüyle görülmeyen morötesi ışık yayar. Film morötesi ışığa çok duyarlı olduğu için pus gözle görüldüğünden çok daha yoğun olarak fotoğrafta ortaya çıkar. Siyah beyaz fotoğrafta pusun ortaya çıkartığı mavi ve morötesi ışıklar , pus filtresi kullanılarak azaltılabilir. Pus filtresi olarak , morötesi (UV) filtre, sarı ve kırmızı filtreler kullanılabilir..(3)

2) RENKLİ FİLMLER İÇİN KULLANILAN FİLTRELER:

Renkli filmler için kullanılan filtreleri 5 ana başlık altında toplayabiliriz. Sırasıyla;

a) KORUYUCU FİLTRE: Fotoğraf makınamız ister konvansiyonel olsun (film kullanan) , ister sayısal olsun, ucundaki objektifin her türlü darbeden, su damlacıklarından, buhardan ve tozdan korunması gerekmektedir. Objektiflerin ön ve arkalarında bulunan lensler coated dıı (ince bir film tabakası ile kaplanmıştır) Bu nedenle gerek ön gerekse arka kısımlarındaki lenslerin her nasıl silinirse silinsin sonuçta objektife zararı vardır. Arka kısmı makınanın içinde olduğu için güvendedir ama, objektiflerimizi ön kısmı her zaman, toza, buhara, yağmura, parmak izine ve her türlü darbeye açık olduğunu unutmamalıyız. Bu nedenle yeni bir makına ve/veya objektif satın aldığımızda ilk satın almamız gereken filtre (muhakkak satın almamız gereken) Koruyucu filtredir. Koruyucu filtre olarak siyah beyaz negatif film çekenler genelde UV FİLTRE, renkli dia, negatif veya sayısal çekenler ise SKYLIGHT 1 A filtre tercih etmektedirler..

b) POLARİZE FİLTRE: Gerek siyah beyaz negatif çekelim, gerek renkli negatif veya dia pozitif veya renkli sayısal çekelim, ikinci en önemli filtre grubu ise Polarize filtrelerdir.. Eğer makınamız manuel fokus (eski mekanık modellerden) ise Lineer Polarıze, eğer yeni elektronık makınalardan ise (Autofokus özelliği olanlardan) Circular polarize kullanmalıyız. Peki polarıze filtrer ne yapar..Kısaca bunun üzerinde duralım:

Işık bir titreşim içinde düz olarak ilerler. Işık cam, ve su gibi bir yüzeyle karşılaştığında bu yüzeyler ışığın titreşimini engeller ve ışık titreşmesini kaybederek yansır. Buna fotoğrafçılıkta polarize olayı denir. Örneğin bir vitrin camı önünden geçerken, belli bir açıdan baktığınızda vitrin camında yansımalar görürsünüz. Görüşümüzün açısını biraz değiştirdiğimizde bu yansımalar kaybolur. Yansımalar sadece belli bir açıdan baktığımızda görülür, çünkü yansımanın ortaya çıkması , ışık kaynağı ile bakan göz arasındaki açıyla ilgilidir. Yansımanın görüldüğü açıdan fotoğraf çekildiğinde , yansımayı yok etmek (veya istenirse etkısını artırmak için) POLARİZE FİLTRELER kullanılır. Polarize filtreler bu yansımaları azaltıp (isternirse artırırlar da) o nesnenin gerçek rengininin görüntüsünü bize sağlarlar (arttırdığımız durumlarda ise yansıyan ışığın rengini ) bu nedenle hem gökyüzünün mavisini hem de diğer nesnelerin renklerini daha koyu ve doygun hale getirirler.. Bu nedenle Polarize filtreler de , koruyucu filtreler gibi, kesinlikle satın alınması ve kullanılması geren filtrelerdir.

C) YOĞUNLUK FİLTRELERİ (ND FİLTRELER- NEUTRAL DENSITY): Bazı durumlarda fotoğrafı çekilen konudan çok fazla ışık makınemize yansır ve pozlama değeri (örtücü ve diyafram değerleri) gelen bu fazla ışık için yeterli olmaz. Fotoğraf makınasına gelen ışığın gücünü azaltmak için yoğunluk filtreleri (ND filtreler) kullanılır. Yoğunluk filtreleri gri renklidir ve gri renk her rengi aynı oranda azaltır. ND-1 , ND-2, ND- 3 , ND-4 diye farklı grı tonlarda filtreler mevcuttur. ND filtreleri hem siyah beyazda hem de renkli çekimlerde kullanılabilir. (Bu filtrelerden hemen satın almayın, zamanı gelir de ihtiyaç duyarsanız alırsınız.Koruyucu ve Polarize filtreler kadar elzem değildirler.)

D)DEGRADE FİLTRELER: Bazı durumlarda tüm kadrajımızdaki ışığa aynı oranda mudahale eden filtreler işimize yaramaz. Bazen mesela filtrenin sadece gökyüzü kısmına etkimesi, ve geri kalan kısımda etkisiz olmasını isteriz. Bu tür durumlar için planlanmış özel filtreler vardır ki bunlara Degrade filtreler denir.

En önemli filtre üreticilerinden birisi olan cokin’in şu sayfasında örneklere bakabilirsiniz:

http://www.geocities.com/cokinfiltersystem/graduated_filters.htm

E) RENK DÜZELTME FİLTRELERİ: Her ne kadar artık sonuçta eğer çekilen kareler taranarak (veya çekilirken sayısal olarak çekilsede) sayısal ortama aktarılsalar da, eğer fotoğrafımız çekerken renkleri düzeltmek gibi bir ihtiyacımız varsa, başvurmamız gereken filtreler renk düzeltme fitreleridir. Şöyle özetleyebiliriz:

1) 81 Serisi: Hem havadaki pus etkisini azaltıcı, hem özellikle kentlerimizde meydana gelen pek çok metalik yansımanın ortaya koyduğu metalik maviyi dengeleyici ve özellikle gölgede fotoğraf çektiğimizde (konumuz gölgede olduğunda) üzerinde hakım olan mavi rengi azaltıcı filtrelerdir. Fotoğrafımızı azıcık ısıtarak daha canlı bir hale gelmesini sağlarlar. (Fotoşop da bazen kullandığımız saturation un filtre karşılığıdır diyebiliriz aslında basitçe, ama çok az müdahale ederek belli belirsiz bir canlanma sağlarlar.) Özellikle 81 A filtresi çok kullanılır, bazı durumlarda ise daha koyu olan 81 B ve 81 C de etrcih edilebilir. Satın alınması yine ihtiyaca bağlıdır.

2) 80 Serisi: İç mekanlarda tungsten ışığı ile aydınlatılmış alanlarda eğer çekerken o sarı etkinin azaltılmasını istersek , kullanacağımız filtreler mavi renkli 80 serisi filtrelerdir.

3) FLW 046 / FLD 036 florasan ışığı her ne kadar beynımızde düzeltilerek bize beyaz ışık veriyormuş gibi gelse de, aslında yeşil renkli bir ışıktır. Florasanların olduğu birt mekanda çekim yaptığımızda bu yeşil renk tüm görüntümüze hakım olur. Bu rengi düzeltmek için florasan filtresi (FLD) kullanılır.

Örnekler için: http://www.geocities.com/cokinfiltersystem/flw.htm
Sitesine bakabilirsiniz..

4) Creatif filtreler: Değişik efektleri yaratmak için kullanılan filtrelerdir.

http://www.geocities.com/cokinfiltersystem/cpi.htm adresinde değişik efekt filtre uygulamalarına bakabilirsiniz.

Bu dersimizde de kısaca, sizleri fazla sıkmadan filtreler konusunda hem temel bilgiler hem biraz uygulamaya yönelik tecrübeler aktarmaya çalıştım. (1), (2) ve (3) nolu paragraflarda Sayın hocamız Levend Kılıç ın o muhteşem başucu kitabı FOTOĞRAFA BAŞLARKEN den yardım aldım. Her fotoğrafçı için kitaplığında bulunması gereken bu başucu kitabını tüm dostlarıma tavsiye ediyorum.
(LEVEND KILIÇ, “ FOTOĞRAFA BAŞLARKEN” , DOST KİTABEVİ )

Saygılarımla..

HAKAN HATAY
24/02/2006